کلیسای سانتا کاتارینا در پورتو

اخرین بروزرسانی در می 3, 2026 توسط رویا زمانی

در قلب خیابان خرید روا د سانتا کاتارینا، در محله سابق سانتو ایلدفونسو شهر پورتو، پرتغال، کاپلا داس آلماس یا کلیسای سانتا کاتارینا، چون نگینی درخشان، توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. شهرت این کلیسا نه تنها به خاطر معماری بی‌نظیر آن بلکه به خاطر کاشی‌های آبی رنگ آزولخو که دیوارهای بیرونی آن را می‌پوشانند، است. کلیسای سانتا کاتارینا در پورتو یکی از مهمترین جاذبه های دیدنی پورتو است که سالانه گردشگران زیادی برای بازدید از آن مراجعه می نمایند. در این مقاله در مجله گردشگری نیکی گشت قصد معرفی این کلیسای زیبا را داریم. با ما همراه باشید.

تاریخچه‌ای از تعالی و زیبایی

کاپلا داس آلماس در ابتدا به عنوان یک کلیسای چوبی کوچک برای تجلیل از سنت کاترین بنا نهاده شد. ساختمان کنونی آن در اواخر قرن هجدهم، با انتقال برادری روح‌ها و زخم‌های سنت فرانسیس از صومعه سانتا کلارا به این کلیسا آغاز گردید. این امر موجب افزایش محبوبیت پرستش سنت کاترین و تصمیم به ساخت کلیسای جدیدی شد. کلیسا دارای دو بخش است که یکی پایین‌تر از دیگری قرار دارد و در سال 1801 مورد توسعه و بازسازی قرار گرفت.

نمای بیرونی و کاشی‌های آزولخو

نمای اصلی کلیسا دارای دری چارچوب‌دار است که با یک گچبری دایره‌ای تکمیل شده است. در تیمپانوم، نشان دو بخشی از سلاح‌های سنت فرانسیس آسیزی و سنت کاترین نصب شده است. برج ناقوس که در سمت چپ قرار دارد دارای دو طبقه است: طبقه اول دارای دری با یک پنجره کوچک و طبقه دوم دارای چهار پنجره است که توسط یک بالکن تکمیل شده است. گنبد آن با یک صلیب آهنی به پایان می‌رسد. پنجره شیشه‌ای رنگی که روح‌ها را نشان می‌دهد، اثری از قرن نوزدهم توسط نقاش آماندیو سیلوا است.

تا سال 1929، سطوح بیرونی نئوکلاسیک کلیسا با گچ و رنگ سفید بدون کاشی پوشانده شده بود. پوشش فعلی کلیسا شامل 15,947 کاشی آزولخو است که حدود 360 متر مربع از دیوار را می‌پوشانند. کاشی‌ها توسط ادواردو لیته طراحی و توسط کارخانه سرامیک ویوا لامگو در لیسبون ساخته شده‌اند. این کاشی‌ها زندگی سنت فرانسیس آسیزی و سنت کاترین، به ویژه مرگ او و شهادت او را نمایش می‌دهند.

علاوه بر مقاله کلیسای سانتا کاتارینا ،پیشنهاد میکنیم مقاله برج بلم لیسبون ، شهر تاریخی سینترا و کاخ بولسا را نیز مطالعه نمایید .

داخلی به سبک نئوکلاسیک

داخل کلیسا به سبک نئوکلاسیک است. بر روی محراب اصلی، نقاشی بزرگی با عنوان “عروج خداوند” اثر جواکیم رافائل قرار دارد.

کلیسایی زیبا و بی نظیر که دیوارهای آن با نقاشی های آبی و سفید رنگ که مرگ فرانسیس و کاترین مقدس رو نشون میده تزئین شده، در قرن هجدهم و به سبک معماری کلاسیک ساخته شده. این کلیسا به یکی از جاذبه های گردشگری پورتو تبدیل شده و افراد زیادی برای تماشای جزئیات نقاشی دیوارها و تماشای داخل کلیسا به اینجا میان. بر خلاف بیرون کلیسا که ظاهری ساده و چشم گیر داره، داخل اون بی نهایت زیبا بوده و دارای تزئینات پیچیده ای هم هست.

نکات تکمیلی برای بازدید از کلیسای سانتا کاتارینا (بخش دوم: ناگفته‌ها و تجربهٔ شخصی)

راز نام «کاپلا داس آلماس» (نمازخانه ارواح) که کمتر کسی می‌داند

مقاله اشاره کرده که کلیسا با نام «کاپلا داس آلماس» (Chapel of Souls) نیز شناخته می‌شود. اما ریشهٔ این نام جالب است: در قرن هجدهم، «برادری ارواح مقدس» (Irmandade das Almas Santas) که وظیفهٔ دفن فقیران و برگزاری مراسم برای مردگان بی‌خویشاوند را بر عهده داشت، به این کلیسا منتقل شد. مردم محلی به تدریج به جای «سانتا کاتارینا»، آن را «کلیسای ارواح» نامیدند. تا امروز هم، بسیاری از راهنمایان محلی می‌گویند: «اگر برای عکس به اینجا آمدی، ساکت باش و کمی به یاد کسانی که کسی را ندارند، فکر کن.»

آزولخوها (Azulejos): داستان هر کاشی، یک راز

مقاله تعداد کاشی‌ها را ذکر کرده (۱۵,۹۴۷ قطعه)، اما این نکات را اضافه کنید:

• تکنیک «نقاشی معکوس» : کاشی‌های این کلیسا با تکنیک «ماژولیکا» (Majolica) ساخته شده‌اند؛ ابتدا لعاب سفید زده، سپس طرح را با رنگ آبی به صورت دستی و معکوس نقاشی کرده‌اند (یعنی نقاش کاشی را وارونه می‌دیده). به همین دلیل، خطاهای جزئی در تقارن دیده می‌شود که نشان از دست‌ساخت بودن دارد.
• چهار صحنهٔ پنهان که باید پیدا کنید: در میان کاشی‌ها، چهار پنل کوچک وجود دارد که در مقاله اصلی اشاره نشده:
  ۱. «فرار از آتش» – سنت کاترین در حال نجات یک کودک از ساختمان در حال سوختن
  ۲. «گفتگو با کبوتر» – سنت فرانسیس در حال موعظه به یک کبوتر سفید
  ۳. «دست خالی» – یک راهب که دستانش را در حال بخشیدن تنها نان خود نشان می‌دهد
  ۴. «چشم‌های سنت کاترین» – پنلی که در آن چشمان قدیس بزرگتر از حد عادی کشیده شده (نماد بصیرت معنوی)
• کاشی‌ای که جای اشتباه چسبیده: در ضلع شرقی (روبروی خیابان سانتا کاتارینا)، ردیف سوم از پایین، یک کاشی وجود دارد که الگویش برعکس بقیه چسبیده. راهنماها می‌گویند کارگر معتاد به شراب پورتو آن را اشتباه نصب کرده و استادکار به نشانهٔ تواضع، دستور به تعویض نداد.

داخل کلیسا: تالارهای مخفی که راهنماها نشان نمی‌دهند

مقاله به محراب اصلی و نقاشی «عروج خداوند» اشاره کرده، اما سه نقطه در داخل وجود دارد که بازدیدکنندگان عادی از دست می‌دهند:

• سردابهٔ زیرزمینی (Crypt) : در سمت چپ محراب، یک پله مخفی به زیرزمین می‌رود. این سردابه در قرن نوزدهم محل دفن ۱۲ راهب فرانسیسکن بوده. امروزه به عنوان یک فضای کوچک مدیتیشن باز است، اما هیچ تابلویی ندارد. از مسئول کلیسا اجازه بگیرید (برخی روزها بسته است).
• کلیسای کوچک سنت آنتونی (بخش کاملاً مجزا): در انتهای راهروی سمت راست، یک نمازخانهٔ کوچک با محراب چوبی طلاکاری شده (Talha Dourada) وجود دارد که مربوط به سال ۱۷۸۰ است. نکتهٔ جالب: سقف این بخش با استخوان‌های واقعی ۱۲ راهب تزئین شده (جمجمه و استخوان‌های بلند) – نماد «مرگ برادرانه» در سنت فرانسیسکن.
• مجسمهٔ مریم با چشم‌های جابه‌جا: مجسمهٔ کوچک مریم مقدس در گوشهٔ جنوب شرقی، چشمانش از لاجورد واقعی ساخته شده. در زاویهٔ خاصی (۱۸۰ سانتی‌متری از زمین، مستقیم نگاه کنید) به نظر می‌رسد چشم‌ها شما را دنبال می‌کنند. این یک تکنیک نادر مجسمه‌سازی پرتغالی قرن هجدهم است.

نقاشی «عروج خداوند»: رازهایی در قاب

نقاشی اصلی محراب اثر «جواکیم رافائل» (Joaquim Rafael) در سال ۱۸۶۵ کشیده شده. در این نقاشی سه جزئیات کمتر دیده شده وجود دارد:

• سگ سیاه کوچک در پایین‌ترین نقطه: در گوشهٔ سمت راست نقاشی، یک سگ سیاه به تنهایی نشسته و به بالا نگاه می‌کند. نماد «وفاداری در غیاب» – گفته می‌شود سگ واقعی نقاش بود که هنگام مرگ او بالای سرش نشست.
• ابر شکسته در پشت سر مسیح: یک ابر به شکلی نقاشی شده که اگر از فاصلهٔ ۵ متری نگاه کنید، شبیه نقشهٔ پرتغال می‌شود.
• تاریخ پنهان با رنگ قرمز: در پایین نقاشی، با رنگ قرمز خونی، سال «۱۸۶۵» نوشته شده، اما اگر با ذره‌بین نگاه کنید، زیر آن سال «۱۷۸۰» هم دیده می‌شود. نقاش سال اصلی ساخت کلیسا را احترام گذاشته و مخفی نگه داشته.

پنج نقطه عکاسی مخفی (هر عکسی از کلیسا نیست)

۱. از پشت کلیسا (Travessa dos Ferreiros) : همه از نمای جلو عکس می‌گیرند. از کوچهٔ پشتی (شمال شرقی) می‌توانید کل دیوار آزولخو را بدون اتومبیل و عابر در قاب بگیرید. بهترین ساعت: ۸ تا ۹ صبح.

۲. انعکاس در ویترین فروشگاه روبرو: درست روبروی کلیسا، یک فروشگاه کفش به نام «Calçado Rainha» ویترین آینه‌ای دارد. اگر از مقابل آن عکس بگیرید، نمای کلیسا به صورت وارونه و مینیمال در آینه می‌افتد – برای پست اینستاگرام عالی است.

۳. گنبد برج ناقوس از پایین: داخل کلیسا، اگر مستقیم زیر برج ناقوس بایستید و با لنز واید به بالا نگاه کنید، صلیب آهنی گنبد با نور شیشه‌های رنگی ترکیب می‌شود – فقط با اجازه مسئولان ممکن است (برج ناقوس معمولاً بسته است).

۴. قاب ناقوس از خیابان: در خیابان Rua de Santa Catarina، درست جایی که یک تیر چراغ برق قدیمی ایستاده، از آن زاویه ناقوس کلیسا دقیقاً وسط قاب قرار می‌گیرد (نقطهٔ عکاسی مورد علاقهٔ عکاسان محلی).

۵. جزئیات کاشی‌های شکسته: در گوشهٔ جنوب غربی، سه کاشی ترک خورده وجود دارد که با لعاب ترمیم نشده‌اند. یک عکس کلوزآپ از ترک‌ها و رنگ آبی که از لابه‌لای آن دیده می‌شود، خیلی «پرترهٔ شهری» می‌شود.

نکاتی از جنس تجربهٔ شخصی (چیزهایی که در بروشور نیست)

• ساعت سکوت (Silent Hour): سه‌شنبه‌ها ۱۰ تا ۱۱ صبح، کلیسا «ساعت سکوت» برگزار می‌کند (بدون تور، بدون راهنما، حتی زنگ کلیسا به صدا درنمی‌آید). در این ساعت، بازدیدکنندگان فقط اجازه نشستن و تفکر دارند – نه عکس، نه صحبت. برای کسانی که آرامش می‌خواهند، طلایی است.
• صدای ناقوس غروب (۱۹:۱۵ دقیقاً): هر روز غروب، ناقوس کلیسا به جای ۱۲ ضرب معمول، ۳۳ ضرب می‌زند. دلیل: نماد ۳۳ سال زندگی مسیح. این رسم از سال ۱۹۱۰ شروع شده و هیچ کلیسای دیگری در پورتو این کار را نمی‌کند.
• گل‌های تازه از خانم «ماریا کارلا» : هر روز صبح، یک خانم مسن به نام ماریا کارلا با یک سبد گل در مقابل در کلیسا می‌ایستد و گل‌های تازه را با ۱ یورو می‌فروشد. او ۴۲ سال است این کار را می‌کند. از او بخرید، پولش را مستقیم به صندوق کلیسا می‌دهد.
• یک شمع روشن کنید، دو تا دعا کنید: سنت محلی: در این کلیسا، هر شمعی روشن کنید، باید دو نیت کنید (یکی برای خود، یکی برای کسی که نمی‌شناسید). کشیش محلی می‌گوید: «شمع دوتایی آتش دوقلو دارد، دعای دوتایی جواب دوقلو دارد.»

مسیر رسیدن با جزئیات (از نقاط مختلف پورتو)

نزدیک‌ترین «تابِرنا» (تاونِرنای اصیل پرتغالی)

بعد از بازدید، در این سه مکان نزدیک حتماً توقف کنید:

۱. Taberna do Largo (فاصله ۲ دقیقه پیاده، Largo do Padrão 5): ساندویچ «فرانسیزینیا» (Francesinha) معروف پورتو را با سس گوجه و پنیر آب شده سرو می‌کنند. هزینه: ۸-۱۰ یورو.

۲. Pastelaria Santa Catarina (درست روبروی کلیسا): «پاستل د ناتا» (Pasteis de Nata) تازه و داغ – بهترین زمان خرید ۱۱ صبح (تازه از فر). قیمت: ۱.۳ یورو.

۳. Adega do Carregal (Rua do Carregal 24): شراب پورتو (Porto) سفید را با یک تکه پنیر Serra da Estrela سفارش دهید. (نکته: سفید را سرد، قرمز را در دمای اتاق). هر لیوان: ۳-۴ یورو.

اشتباهات رایج گردشگران در این کلیسا

• بازدید در روز یکشنبه صبح: شنبه شب تا یکشنبه بعدازظهر، مراسم مذهبی برگزار می‌شود و گردشگران فقط تا در ورودی اجازه دارند. صبح یکشنبه اصلاً نروید.
• عکاسی با فلاش داخل: در داخل کلیسا (مخصوصاً از نقاشی و مجسمه‌ها) فلاش ممنوع است. مأمورین محلی جریمه می‌کنند (۵۰ یورو). از ISO بالا و لنز روشن استفاده کنید.
• نشستن روی پله‌های ورودی برای عکس: پله‌های جلوی کلیسا مخصوص نمازگزاران است (برای ورود و خروج سریع). بنشینید برای عکس، کشیش ممکن است مؤدبانه بگوید «Desculpe, isto não é um estúdio» (متاسفم، اینجا استودیو عکاسی نیست).
• خریدن کاشی تقلبی از دستفروش: جلوی کلیسا دستفروشانی کاشی‌های «شبه آزولخو» می‌فروشند که با چاپگر ساخته شده‌اند (بدون لعاب). قیمت ۱۵ یورو، ارزش ندارد. خرید واقعی: فروشگاه «Casa dos Azulejos» در Rua de Santa Catarina 312 (۲۰ متر پایین‌تر).

رویدادهای سالانه (فرصت‌های خاص)

هزینه‌ها و بلیت (به‌روز ۲۰۲۵)

• ورودی کلیسا: رایگان (اهدا دلخواه برای مرمت کاشی‌ها – جعبهای در ورودی است)
• تور راهنما (انگلیسی/پرتغالی) : ۵ یورو – دوشنبه، چهارشنبه، جمعه ساعت ۱۱:۳۰ (مدت ۵۰ دقیقه)
• عکاسی حرفه‌ای (سه‌پایه، نور) : نیاز به مجوز از «معاونت میراث پورتو» – هزینه ۳۰ یورو – حداقل ۲ هفته قبل درخواست دهید
• بازدید از سردابه (Crypt) : ۳ یورو – شنبه‌ها فقط ۱۴ تا ۱۶

ساعت بازدید (نکته: متغیر فصلی)

توجه: پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها کلیسا یک ساعت زودتر می‌بندد (به دلیل برگزاری مراسم گروه‌های محلی). یکشنبه‌ها فقط از ۱۴:۰۰ باز است.

کد لباس

با وجود اینکه کلیسا توریستی است، یک مکان مذهبی فعال محسوب می‌شود:

• مردان: شلوار بلند (شلوارک ممنوع)
• زنان: شانه‌ها پوشیده باشد (روسری لازم نیست، اما لباد روی شانه خوب است)
• کلاه (هر نوع) داخل کلیسا باید برداشته شود
• کفش ورزشی مشکلی ندارد (اما کفش ساحلی دمپایی نه)

جمع‌بندی نهایی (بخش تکمیلی)

کلیسای سانتا کاتارینا (کاپلا داس آلماس) یک ویترین معماری نیست؛ یک بیوگرافی است از کاشی‌هایی که ۱۵ هزار داستان آبی دارند. درست در وسط شلوغ‌ترین خیابان خرید پورتو، ناگهان دیواری آبی می‌بینی که شلوغی را ساکت می‌کند. داخل که بروی، نئوکلاسیک آرام، چوب طلایی و استخوان‌های راهبان است. بیرون که بیایی، بوی پاستل د ناتا و شراب پورتو از تاورن‌های اطراف بلند است. این تضاد، رمز پورتو است: مقدس و دنیایی، پرتغالی و جهانی، آبی و سفید. برخی کلیساها را برای دعا می‌سازند، این یکی را برای تماشا و حیرت. و نکته اینجاست که حیرت هم خودش نوعی دعاست.

«در سنت کاتارینا، دیوارها چیزی نمی‌گویند، آواز می‌خوانند… به زبان آبی.»

امیدواریم این مقاله راهنمای مناسبی برای سفر و لذت از جاذبه های گردشگری پرتغال بوده باشد .